Kimyasalların Yayılım ve Dağılımları

Kimyasalların Yayılım ve Dağılımları

Bu yazımızda çevremizi saran kimyasalların yayılım ve dağılımları konusunu hep birlikte inceleyelim.
Hepimizin bildiği üzere çevre dış derimizden sonra başlayan her şeydir. Çevremiz büyük oranda kimyasal maddelerden oluşmaktadır. Doğal olarak çevrede bulunurlar. Ancak çevrede doğal olarak bulunmayan kimyasal bileşikler de vardır. Bunların oluşumunda insanların katkısı bulunmaktadır.
Kimyasallar insan vücuduna değişik yollarla girebilmekte ve birçok olumsuz etkiye neden olabilirler. Birçok faktörden kaynaklı solunum, sindirim ve deri sistemlerinin koruyuculukları ortadan kalkabilmektedir. İnsan sağlığı sadece kirleticilerin bırakıldığı alanlarda değil, çok daha uzak bölgelerde bile etkilenebilmektedir. Bu etki kirleticilerin yayılım ve dağılım faktörlerine bağılıdır.
Bazı kimyasallar canlılarda çok yüksek derişimlerde biriktirmektedir. Söz konusu canlılarla beslenen diğer canlılar çok yüksek konsantrasyonlarda kimyasalı bu yolla sindirim sistemlerine almaktadır.
Su ve havadaki parçacıklarda kimyasalları absorbe ederek solunum sistemi veya sindirim sistemine girmesine neden olabilirler.

Havada dağılım:

Konveksiyon
Değişken sıcaklık değerlerinde sıvıda oluşan dolaşımsal harekete konveksiyon denmektedir. Dansite ve yer çekimi etkisine bağlı olarak değişim gösterir.
Türbülans
Atmosferdeki türbülans ise çok karmaşık bir harekettir. Rüzgar hızı, rüzgarın yönü, yükseklik, havanın sürtünmesi, havanın sıcaklığı; su kütleleri, coğrafik engebeler veya geniş düzlüklerin bulunup bulunmamasından büyük oranda etkilenmektedir. Yüksek bacalardan çok yükseklere verilen birçok kirletici türbülans yoluyla çok uzaklara ulaşabilmektedir.
Difüzyon
Kirleticiler atmosferde konsantrasyon farkına bağlı olarak pasif biçimde de yer değiştirebilirler. Buna difüzyon denmektedir.

Suda dağılım:

Hidrosferde dağılım atmosferdekinden çok daha karmaşık mekanizmalarla olmaktadır. Su kütlesi, özellikleri, bileşimleri dağılımda etken olabilir. Su içerisindeki kirlilik öğeleri toprak, yer altı suyu ve havadaki derişimleri de etkilemektedir.

Toprakta dağılım:

Toprakta dağılım kirleticinin özelliğine, toprağın dokusu ve yapısına; nem, pH, sıcaklık vb. diğer faktörlere bağlıdır. Topraktaki hava ceplerine gazlar kolayca difüze olur. Topraktaki su kimyasalların değişik toprak katmanlarına ulaşmasında en önemli araçlardan birisini oluşturmaktadır. Su aracılığıyla topraktaki kimyasallar aşağı tabakalara veya buharlaşabilecekleri yukarı katmanlara ulaşabilirler.
Su yüzeysel kimyasalların toprak yüzeyinin eğimine bağlı olarak akmasını veya sürüklenmesini de sağlamaktadır. Su toprağa ne kadar hızla sızarsa kimyasallar da o kadar hızlı biçimde toprağın derin tabakalarına ilerleyebilirler.

Kirleticilerin değişimleri

Havadaki kimyasallar
Kirleticiler atmosferde değişik yollarla alınabilir. Dispersiyon sırasında bazı değişikliklere uğrayabilirler. Yerçekimi, cisimlerin etkisi, yağmur, kar vb. nedenlerle atmosferden fiziksel yollarla alınabilir. Partiküller gazlar, buharlar, virüs veya bakterileri çekebilir.
Gaz ve buharlar suda eriyebilir veya atmosferdeki kimyasal tepkimelere bağlı olarak kimyasal olarak diğer bileşiklere dönüşebilirler. Fiziksel ve kimyasal hava kirleticilerinin değişiminde en önemli katalizör fotokimyasal etkileşimdir. Güneşin morötesi ışınları hava kirleticileri ile etkileştiğinde oksidasyona ve kimyasal yapılarında değişime neden olabilmektedir.
Sudaki kimyasallar
Suda bulunan kimyasallar balık ve bitkilerde yoğunlaşabilirler. Yüzeylerde birikebilir veya diğer maddelere dönüşebilirler. Dönüşüm genellikle kimyasal veya biyokimyasal oksidasyon yoluyla olmaktadır. Sudaki asılı parçacıklara bağlanmaya bağlı olarak fiziksel yolla kendi kendini temizleme söz konusu olabilir.
Topraktaki kimyasallar
Topraktaki kimyasalların varlığı bir çok fiziksel, kimyasal ve biyolojik faktörle ilişkilidir. Kimyasal kirleticilerin topraktan alınmasında en önemli etken biyotik mikrobiyal etki, abiyotik kimyasal parçalanma, buharlaşma, yüzeyden gaz haline geçme, bitki ve canlılarca alınma başlıca yolları oluşturmaktadır.
Kaynak: sbu.saglik.gov.tr

mtnblc

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Kurşun Nedir? Kurşun Nerelerde Bulunur? Sağlık Üzerine Etkileri Nelerdir?

Paz May 19 , 2019
Bu yazımızda, kurşun nedir? Kurşun nerelerde bulunur? Kurşunun sağlık üzerine etkileri nelerdir? Kurşuna maruz kalmanın önlenmesi için yapılması gerekenler konularını bulabilirsiniz. Kurşun nedir?; yer kabuğunda az miktarda bulunan doğal olarak oluşan bir metaldir. Yeryüzünde çıkarılma ve işlenme işlemi oldukça kolaydır. Kurşun, kolay şekil alabilir.  Endüstride pek çok alanda kullanılır. Geçmişte […]
Kurşun Nedir? Kurşun Nerelerde Bulunur? Sağlık Üzerine Etkileri